Bureau Clara Wichmann · Registratie en zelf-ID
Zelf-identificatie als juridische norm voor geslachtsregistratie
Het bureau procedeerde met twee eisers om af te dwingen dat een eigen verklaring volstaat voor wijziging van de geslachtsregistratie, zonder deskundigenverklaring. De rechtbanken gingen mee. Daarmee werd zelf-identificatie via de rechter tot norm verheven, vooruitlopend op wat de wetgever bewust niet vastlegde.
Naar aanleiding van: Bureau Clara Wichmann, dossier "X in geboorteakte en paspoort" en zitting Storm Vogel (2021-2022).
Het uitgangspunt van Bureau Clara Wichmann in deze procedures is principieel en vergaand: "Mensen zijn zelf expert over hun eigen gender en moeten dus zelf kunnen bepalen wat hun genderregistratie is." Concreet betekent dat: de geslachtsregistratie in de burgerlijke stand moet veranderbaar zijn op basis van een eigen verklaring, zonder de deskundigenverklaring die de Transgenderwet van 2014 nog vereist.
Het bureau bracht twee eisers, Ryan en Storm, voor de rechter om een principe-uitspraak af te dwingen. De Rechtbank Gelderland (zittingsplaats Arnhem) kende op 22 december 2021 een X-registratie toe zonder deskundigenverklaring; de Rechtbank Overijssel (Zwolle) deed dat op 7 april 2022, na de zitting van 31 januari 2022. In beide gevallen oordeelde de rechter dat de eigen verklaring over de genderbeleving voldoende was. Het bureau verwoordt de inzet als het beginsel "dat mensen zelf deskundigen zijn over hun gender(registratie) en dat mensen deze registratie gemakkelijk moeten kunnen (laten) aanpassen."
De kritiek
Hier wreekt zich de kern van het probleem. Een bureau dat is opgericht voor de rechtspositie van vrouwen kiest het instrument van strategisch procederen om precies die juridische categorie te ondergraven waarop sekse-gebaseerde vrouwenrechten rusten. Als de geslachtsregistratie verandert in een veld dat naar believen door zelfverklaring kan worden ingevuld, dan verliest "sekse" in de Basisregistratie Personen zijn betekenis als objectief gegeven.
Het wetsvoorstel om zelf-identificatie wettelijk te regelen werd in Nederland juist niet aangenomen en in 2024 ingetrokken. Wat de wetgever bewust niet vastlegde, probeert het bureau via individuele zaken tot staande rechtspraktijk te maken. Dat is de keerzijde van strategisch procederen: een principe dat de volksvertegenwoordiging niet wilde codificeren, wordt langs de rechter alsnog tot norm verheven. De groep die het bureau zegt te dienen — vrouwen, als sekse-categorie — betaalt de prijs in de vorm van een registratie die niet langer eenduidig naar sekse verwijst.
Bronnen
- Bureau Clara Wichmann, dossier "X in geboorteakte en paspoort" (zaken Ryan en Storm, 2021-2022).
- Bureau Clara Wichmann, aankondiging zitting Storm Vogel, Rechtbank Overijssel, 31 januari 2022.
- Rechtbank Gelderland, uitspraak 22 december 2021; Rechtbank Overijssel, uitspraak 7 april 2022.
- Zie ook: De Transgenderwet — van 2014 tot nu en Statistiek en registratie.