Conversiewet: een asymmetrische norm, gecodificeerd

Een norm met twee maten

De Wet conversiehandelingen verbiedt pogingen om iemands seksuele gerichtheid of genderidentiteit te veranderen of te onderdrukken. Het kabinet kadert die norm als bescherming van kwetsbare groepen. In de uitwerking ontstaat een asymmetrie die in de wettekst zelf niet wordt geadresseerd: pogingen om een genderidentiteit te bevragen, te vertragen of te laten ebben gelden als conversie, terwijl medische ingrepen die diezelfde identiteit bevestigen erbuiten vallen. De wet behandelt twee bewegingen naar lichamelijke congruentie ongelijk, terwijl het doel — congruentie tussen lichaam en gevoelde identiteit — identiek is.

In de klassieke conversietherapie was het instrument het gesprek, het gebed, soms aversie. Schade was meestal psychisch en in beginsel omkeerbaar. In de transitiegeneeskunde is het instrument hormonaal en chirurgisch. Puberteitsremmers schakelen ontwikkeling uit. Cross-sex hormonen veranderen stem, beharing, vetverdeling, vruchtbaarheid. Mastectomie verwijdert gezonde borsten. Vaginoplastiek en falloplastiek herbouwen geslachtsdelen. Schade is somatisch en definitief. De wet stelt dat verschil niet aan de orde.

Hoe de asymmetrie in beleid uitpakt

Het beleidsgevolg is dat het gesprek wordt bestraft en de ingreep beschermd. De wet stuurt daarmee feitelijk in één richting, terwijl zij in haar woordkeuze suggereert beide richtingen gelijk te behandelen.

De definitiefout onder de wet

Als de gevoelde identiteit vastligt, is fysieke transitie strikt genomen overbodig: de identiteit is dan immers al aanwezig en onveranderlijk. Als de identiteit kneedbaar is, is exploratie legitiem en zelfs noodzakelijk voordat een onomkeerbare ingreep volgt. De Wet conversiehandelingen kiest geen van beide consistente lezingen. Zij combineert het meest restrictieve uit beide: identiteit ligt zo vast dat bevragen ervan strafbaar wordt, en zo open dat het lichaam ervoor moet wijken. Beleidsmatig wordt zo een onhoudbare premisse vastgelegd in de strafwet.

Wat een symmetrische wet zou regelen

Een wet die de norm consistent toepast, brengt beide richtingen onder hetzelfde regime. Geen sturing richting cis, geen sturing richting trans. Geen medisch traject voordat alternatieve verklaringen — puberteit, trauma, autisme, homoseksualiteit, sociale besmetting — zijn onderzocht. Geen verbod op het verkennende gesprek. De huidige wet kiest een andere route: zij geeft één type conversie wettelijke voorrang boven het andere, en bouwt die voorrang in de strafnorm in.

Voor beleid betekent dat een breuk met de zorgvuldigheidslogica die elders in de geneeskunde geldt: hoe ingrijpender de interventie, hoe zwaarder de toets. In dit dossier is die volgorde omgedraaid. De codificatie van die omkering is het kernpunt.