Frankrijk houdt vast aan huidige genderzorgbeleid, terwijl Europa juist voorzichtiger wordt

Waar het ene na het andere Europese land de afgelopen jaren zijn beleid voor genderzorg aan minderjarigen heeft aangescherpt, blijft de Franse Haute Autorité de Santé (HAS) vasthouden aan haar huidige, affirmatieve koers. Die opvallende uitzondering staat centraal in kritiek van kinderpsychiater Christian Flavigny, onderzoeksdirecteur bij het Institut Thomas More, die stelt dat de HAS-richtlijnen geen psychiatrische evaluatie vooraf verplichten bij een geuite genderidentiteit — terwijl juist mensen die op hun transitie terugkomen dat gebrek aan evaluatie als hun kernprobleem aanwijzen.

Een Europese trend, met Frankrijk als uitzondering

De richting waarin andere Europese landen bewegen, is al enkele jaren gaande. Finland koos in 2020 als eerste voor een voorzichtiger lijn en liet psychologische behandeling voorgaan op medische interventie. Zweden volgde in 2022 met een herziening die de toegang tot puberteitsremmers en kruishormonen voor minderjarigen sterk beperkte. Noorwegen deed in 2023 een vergelijkbare stap. In het Verenigd Koninkrijk zette het Cass-rapport uit 2024 — een grootschalig onderzoek in opdracht van de NHS — de toon voor een terughoudender beleid, met als kern dat de wetenschappelijke onderbouwing voor vroege medische transitie bij jongeren zwak is.

Frankrijk zet die lijn vooralsnog niet door. De HAS handhaaft een aanpak waarin een geuite genderidentiteit als uitgangspunt geldt, zonder dat daar een verplichte psychiatrische diagnostiek aan voorafgaat. Flavigny noemt dat een breuk met de voorzichtigheid die elders in Europa juist toeneemt, en pleit ervoor dat de HAS dezelfde zorgvuldigheid gaat hanteren als de Finse, Zweedse en Noorse richtlijnen: eerst grondige diagnostiek, dan pas een medisch traject.

Kritiek op de samenstelling van het expertpanel

De kritiek beperkt zich niet tot de inhoud van de richtlijn. Een rechtszaak die de organisatie Juristes pour l'Enfance in juli 2025 voor de Franse Raad van State aanspande, bracht aan het licht dat het expertpanel dat de HAS adviseerde over transgenderzorg voor jongeren niet representatief was samengesteld en overwegend uit voorstanders van de affirmatieve aanpak bestond. Diezelfde vraag — of adviescommissies over dit onderwerp voldoende evenwichtig zijn samengesteld — speelde eerder ook rond de Nederlandse Gezondheidsraad, waar critici wezen op belangenverstrengeling binnen de adviserende commissie.

Flavigny wijst daarnaast op onderzoek uit Finland waaruit blijkt dat medische transitie de psychische nood van jongeren niet aantoonbaar vermindert en niet beschermt tegen suïcidaliteit — een bevinding die haaks staat op de aanname waarop de affirmatieve aanpak in Frankrijk nog altijd steunt.

Wat een koerswijziging zou betekenen

Een strengere lijn raakt niet alleen de behandeling van nieuwe aanmeldingen. Naarmate elders in Europa meer mensen op hun transitie terugkomen, groeit ook de vraag hoe gezondheidsstelsels de zorg voor detransitie moeten inrichten en bekostigen — een vraagstuk waar Frankrijk, bij een ongewijzigde HAS-koers, minder op voorbereid zou zijn dan buurlanden die hun protocollen al hebben herzien. In Frankrijk wordt het reguliere transitietraject bekostigd via de sociale zekerheid, terwijl een vergelijkbare, specifieke dekking voor mensen die willen terugkeren op hun transitie vooralsnog ontbreekt.

Die vraag krijgt extra gewicht nu in de Verenigde Staten het Texas Children's Hospital, na een schikking met de Texaanse procureur-generaal, als eerste instelling ter wereld een aparte kliniek voor detransitiezorg opzet. Franse commentatoren wijzen erop dat een vergelijkbare ontwikkeling zich in Europa kan aandienen zodra het aantal detransitieverzoeken verder toeneemt — een scenario waarop de HAS, bij een ongewijzigde koers, niet is voorbereid.

Zolang de HAS niet zwicht voor de kritiek van Flavigny en de uitspraak van de Raad van State, blijft Frankrijk binnen Europa een uitzondering: een land waar de affirmatieve lijn overeind blijft, terwijl de wetenschappelijke onderbouwing ervoor elders juist ter discussie staat.