Britse gelijkheidswaakhond: single-sekse ruimtes weer op basis van geslacht

Wat de code precies regelt

De EHRC is de Britse toezichthouder op de Equality Act 2010, de wet die discriminatie op grond van onder meer geslacht en gender reassignment verbiedt. Op 5 augustus 2026 werd de bijgewerkte 'Code of Practice for Services, Public Functions and Associations' formeel van kracht, na een periode van 40 dagen waarin het parlement de tekst kon beoordelen. De code voegt nieuwe uitleg toe over concurrerend sporten en over gescheiden of single-sekse diensten voor mannen en vrouwen. Kern van die uitleg: een voorziening die bedoeld is als single-sekse dienst, verliest die juridische status zodra een organisatie transgender personen toelaat tot de ruimte die bij hun genderidentiteit past in plaats van bij hun geboortegeslacht.

Waarom nu: de uitspraak in de zaak For Women Scotland

De aanpassing volgt rechtstreeks uit een uitspraak van het Britse Supreme Court van april 2025 in de zaak For Women Scotland. Het hof oordeelde daarin dat de termen 'man' en 'vrouw' in de Equality Act verwijzen naar biologisch geslacht, ook voor mensen met een Gender Recognition Certificate. De EHRC kreeg de opdracht om haar guidance op die lijn te herzien. Na een consultatieronde legde de commissie het herziene concept op 21 mei 2026 voor aan het parlement; op 9 juli liep de beoordelingstermijn af en op 5 augustus werd de code statutair van kracht.

Wat er in de praktijk verandert

De code is geen wet op zichzelf — hij schept geen nieuwe strafbare feiten — maar rechters en tribunalen moeten er wel rekening mee houden bij de beoordeling van een discriminatieklacht, en de code geldt als belangrijk bewijsmateriaal in rechtszaken. Concreet betekent dit dat aanbieders van diensten (sportclubs, ziekenhuizen, winkels, opvanginstellingen) hun toiletten, kleedkamers en vergelijkbare ruimtes voortaan mogen — en volgens de EHRC in de praktijk vaak moeten — indelen op basis van geboortegeslacht om de wettelijke status van 'single-sekse voorziening' te behouden. De commissie adviseert organisaties die ook aan transgender personen een passende voorziening willen bieden, om te kijken naar aparte gender-neutrale ruimtes of derde voorzieningen, in plaats van hen toe te laten tot de ruimte van het andere geslacht. Naar schatting van betrokken juridische adviesbureaus raakt de wijziging meer dan 13.000 toiletten, 5.000 kleedkamers en 18.000 bewegwijzeringen door heel Groot-Brittannië.

Geen wet, wel gewicht

Juridisch commentatoren wijzen erop dat het bijzondere van een gedragscode is dat hij zonder nieuwe wetgeving toch een verplichtend karakter krijgt: organisaties die de code negeren, lopen een aanzienlijk verhoogd risico om een discriminatiezaak te verliezen. Verschillende belangenorganisaties hebben na 5 augustus aangekondigd de code juridisch te willen aanvechten, maar zolang die procedures niet zijn afgerond, blijft de tekst het geldende kader voor dienstverleners in Engeland, Schotland en Wales.

Een Nederlands perspectief

Nederland kent geen vergelijkbare gedragscode: de Wet gelijke behandeling maakt onderscheid naar geslacht in beginsel mogelijk bij goede redenen, maar een landelijke, statutaire uitwerking voor toiletten, kleedkamers en vrouwenopvang ontbreekt. De Britse ontwikkeling is daarmee vooral relevant als precedent: een westerse gelijkheidswaakhond die, na een hoogste-rechtsuitspraak, expliciet kiest voor sekse als indelingscriterium voor single-sekse voorzieningen, terwijl in Nederland zelfidentificatie voor veel praktijksituaties nog het uitgangspunt is.

Saskia Weijermars

Redactie