Brits conversiewetsvoorstel maakt het volgens critici onmogelijk om nog iets anders dan trans te zijn

Het Verenigd Koninkrijk werkt al sinds 2018 aan een wet tegen zogenoemde conversiepraktijken, destijds ingezet onder een Conservatieve regering en na jaren stilstand overgenomen door Labour. In het verkiezingsprogramma van 2024 beloofde de partij een "volledig trans-inclusief verbod op conversiepraktijken" in te voeren, met als redenering dat het bij dergelijke praktijken zou gaan om mensen die publiekelijk worden vernederd, bedreigd met verkrachting of moord, of fysiek en seksueel worden aangevallen om hen te dwingen hun identiteit te "veranderen".

Wat al strafbaar is, en wat de wet daaraan toevoegt

Het probleem is dat dit soort geweld al strafbaar is onder bestaand Brits recht. De toelichting bij het conceptwetsvoorstel erkent dat zelf ook: veel van de genoemde gedragingen zijn al illegaal. Wat de wet wél toevoegt, is strafbaarstelling van "niet-gewelddadige fysieke handelingen" en verbale uitingen — eenmalige incidenten van schaamte of vernedering rond seksuele geaardheid of genderidentiteit die momenteel niet de strafrechtelijke drempel halen, en relaties tussen een "beïnvloeder" en een betrokkene die verder gaan dan de huidige wet op controlerend of dwingend gedrag, welke alleen familierelaties dekt — dus voortaan ook predikanten, docenten of therapeuten.

Een uitzondering met een gat erin

Het wetsvoorstel bevat een uitzondering voor zorgverleners, tenzij hun handelen "ver onder de redelijkerwijs te verwachten standaard" valt. Voor therapeuten die willen werken op een open, verkennende manier met cliënten die worstelen met hun genderidentiteit, betekent dit onvermijdelijk een afschrikkend effect: waarom een strafrechtelijk risico nemen als het simpelweg bevestigen van een transgenderidentiteit dat risico niet met zich meebrengt? Juist jongeren bij wie onzekerheid over sekse of gender samenhangt met opkomende seksuele gevoelens dreigen daarvan de dupe te worden — en critici wijzen op de wrange ironie dat zogenoemde 'gender-bevestigende zorg' zelf kan functioneren als een vorm van conversiepraktijk, wanneer homoseksuele jongeren zich heruitvinden als het andere geslacht om aan hun eigen onzekerheid of de vooroordelen van anderen te ontsnappen.

Weinig bewijs, veel weerstand

Het bewijs voor de omvang van de praktijken die de wet zegt te bestrijden is volgens critici uiterst dun, en Stonewall lijkt naast Labour zelf de enige organisatie die het wetsvoorstel onvoorwaardelijk steunt. Het concept moet nog formeel bij het parlement worden ingediend en doorloopt daarna een toetsingsproces waarin het Lagerhuis en het Hogerhuis getuigenissen verzamelen van overlevendennetwerken, liefdadigheidsinstellingen, medici en geloofsgemeenschappen. Gender-kritische organisaties en individuen kondigen nu al aan zich hiertegen te zullen verzetten.

Internationale context

Het Britse debat staat niet op zichzelf: ook elders in Europa worstelen wetgevers met de vraag hoe een verbod op dwang en geweld rond seksuele geaardheid zich verhoudt tot de vrijheid om open te praten over een onzekere genderidentiteit, zonder dat therapeuten, ouders of geestelijken risico lopen vervolgd te worden voor een gesprek. De kern van de kritiek is steeds dezelfde: een wet die bedoeld is om dwang tegen te gaan, dreigt in de praktijk zelf een eenzijdige dwang te worden richting bevestiging.